แนวคิด ศูนย์ประชาคมสิริกิติ์
ณ ถนนพระอาทิตย์


 


 

ข้อสรุปของคณะทำงานฝ่ายเอกชน
เสนอคณะรัฐมนตรี
๒๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๖
  • สมควรร่างพระราชบัญญัติห้องสมุดและหอสมุดแห่งชาติ
  • สมควรร่างพระราชบัญญัติระบบหนังสือสาธารณะ
  • สมควรยกหน่วยงานห้องสมุดและระบบหนังสือเป็นอิสระ
  • สมควรนำวิธีการงบประมาณแบบมุ่งผลสัมฤทธิ์มาใช้ในระบบการจัดพิมพ์ จัดซื้อจัดจ้างหนังสือและสิ่งพิมพ์ในหน่วยงานราชการ
  • สมควรจัดตั้งสถาบันกลางเป็นเจ้าภาพจัดระบบหนังสือ (พื้นฐานและอิเล็กทรอนิกส์) การอ่าน และการเรียนรู้ของชาติ

กลไก สถาบันหนังสือแห่งชาติ
ตามรายงานสรุปเสนอคณะรัฐมนตรี ๒๙ กันยายน ๒๕๔๖

โครงการสถาบันหนังสือแห่งชาติ (หรืออาจใช้ชื่ออื่น) ประกอบด้วยหน่วยงานหลัก โดยสังเขป ดังนี้

  • สำนักผู้อำนวยการสถาบันหนังสือแห่งชาติ
  • หน่วยพัฒนาระบบหนังสือและการเรียนรู้
  • หน่วยส่งเสริมการผลิตหนังสือและสื่อการเรียนรู้
  • หน่วยส่งเสริมการอ่านและบริการหนังสือ
  • หน่วยสารสนเทศความรู้ระบบดิจิทัล

แนวคิดสถาบันหนังสือแห่งชาติ
(หรืออาจใช้ชื่ออื่นตามความเหมาะสม)
  • เพื่อจัดระบบหนังสือของชาติให้เป็นเอกภาพและมีประสิทธิภาพ
  • เพื่อจัดระบบองค์กรด้านหนังสือและบุคคลในวิชาชีพที่เกี่ยวข้องทั้งระบบ
  • เพื่อกำหนดแนวทางส่งเสริมการอ่านในชาติให้สัมฤทธิผลในระยะยาวอย่างมั่นคงถาวร และไม่สูญเปล่า
  • เพื่อสนับสนุนระบบหมุนเวียนหนังสือในห้องสมุดโรงเรียนทั่วประเทศ
  • ประสานงาน สนับสนุนและเชื่อมโยงระบบห้องสมุดหน่วยงานราชการ
  • เชื่อมโยงเครือข่ายระบบหนังสือและการอ่านของชาติทุกระดับ
  • เพื่อจัดระบบศูนย์เรียนรู้และการอ่านของประชาคมเป็นแบบอย่างทั่วประเทศ

แนวคิด ศูนย์ประชาคมสิริกิติ์ ณ ถนนพระอาทิตย์
ศูนย์ส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ต้นแบบ
สำหรับชุมชนและประชาคมทั่วประเทศ
  • ดำเนินการในประชาคมหรือชุมชนเพื่อให้ประชาคมมีส่วนร่วม
  • เพื่อสร้างความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานราชการกับชุมชน
  • ดำเนินการในสถานที่ทิ้งร้างของทางราชการ ของชุมชนหรือประชาคม เพื่อประหยัดค่าก่อสร้าง
  • นำสถานที่โบราณสถานหรือสถานที่สาธารณะมาใช้ประโยชน์สูงสุด
  • เพื่อส่งเสริมการอ่านและเรียนรู้อย่างได้ผลต่อเนื่อง ไม่สูญเปล่า
  • นำระบบหมุนเวียนหนังสือมาใช้เพื่อประหยัด และได้ประโยชน์จากงบประมาณในระบบหนังสือของชาติอย่างทวีคูณ

ประวัติ ร้านจำหน่ายแบบเรียน โรงเรียนช่างพิมพ์
และโรงพิมพ์ตำราเรียน แห่งแรกของชาติไทย
  • ที่ดินเดิมเป็นของพระยานรภักดี (เอม) ณ มหาไชย
  • ๒๔๖๗ กระทรวงธรรมการขอยืมบ้านพระยานรภักดี เป็นที่จำหน่ายแบบเรียน
  • ๒๔๖๘ กระทรวงธรรมการรับมอบจากกรมตรวจเงินแผ่นดิน ใช้เป็นโรงพิมพ์แห่งแรกของกรมตำรา
  • ๒๔๗๕ เปิดเป็น โรงเรียนช่างพิมพ์วัดสังเวช สอนการพิมพ์แห่งแรกในประเทศไทย อาคารสองชั้น สร้างในปีนี้
  • ๒๕๔๓ คณะกรรมการเกาะรัตนโกสินทร์ มีมติให้รื้อ
  • ประชาชนคัดค้านตลอดมา
  • ประชาคมบางลำพู ประกอบด้วย ผู้อยู่อาศัยแต่ดั้งเดิม และบุคคลทั่วไป คัดค้านการรื้ออาคารนี้ และประสงค์จะให้เป็นสถานที่อันก่อประโยชน์แก่ชุมชน มาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๒
  • กรมศิลปากรมีความเห็นในปี พ.ศ. ๒๕๔๔ ว่า สมควรยกอาคารแห่งนี้เป็นโบราณสถาน
  • ความสำคัญของสถานที่แห่งนี้จากการศึกษาของคณะทำงานฯ คือ เป็นจุดเริ่มต้นของระบบการจำหน่ายตำราแบบเรียนของไทย เป็นโรงพิมพ์ตำราเรียนแห่งแรก เป็นโรงเรียนช่างพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย และเป็นอาคารที่สร้างขึ้นในปีพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ
  • พ.ศ. ๒๕๔๗ คณะทำงานโครงการสถาบันพัฒนาความรู้แห่งชาติ เสนอให้ปรับปรุงอาคารเพื่อจัดตั้งเป็น ศูนย์ประชาคมสิริกิติ์ บางลำพู ทูลเกล้าฯถวายแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ในวโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ

 
โรงเรียนช่างพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย
อาคารประวัติศาสตร์ด้านโรงเรียนช่างพิมพ์ และโรงพิมพ์ตำราเรียนแห่งแรก


 
โรงเรียนช่างพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย
ก่อสร้างในปี พ.ศ.๒๔๗๕ (ปีพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าฯ)


 
อาคารโรงเรียนช่างพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย
เนื้อที่ ๑ ไร่ ๑ งาน ๒๓ ตารางวา ทรัพย์สินของกรมธนารักษ์


 
โรงเรียนช่างพิมพ์แห่งแรก ร้านขายตำราเรียนแห่งแรก
และโรงพิมพ์ตำราเรียนแห่งแรก
มองจากสี่แยกบางลำพู


 
เรือนไม้ยุคเริ่มโรงพิมพ์ตำราเรียน พ.ศ. ๒๔๖๘
เนื้อที่ ๖๔๐ ตารางเมตร แต่เดิมใช้เป็นโรงเรียนช่างพิมพ์
ยังคงสภาพดี และคงรูปแบบเรือนเรียนยุคเริ่มวิชาชีพการพิมพ์


 
เรือนไม้ ใช้เป็นสถานที่อบรม สรรพวิชาในระบบหนังสือ
เช่นเดียวกับที่เคยใช้สถานที่นี้ในวิชาชีพหนังสือมาแต่ปี ๒๔๖๘


 
พื้นที่ชั้นล่าง อาคารตึก ๒ ชั้น เนื้อที่ ๔๕๐ ตารางเมตร
จัดเป็นห้องหนังสือ ศูนย์ส่งเสริมการอ่าน และศูนย์เรียนรู้ประชาคมแบบอย่าง


 
พื้นที่ชั้นล่างจัดเป็นห้องหนังสือ
ห้องหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ และละศูนย์เรียนรู้ประชาคมแบบอย่าง


 
โครงสร้างพื้นชั้นสองของโรงพิมพ์เก่า แน่นหนา มั่นคง
เหมาะจะใช้เป็นห้องหนังสือสาธารณะ และศูนย์เรียนรู้ของประชาคม


 
โครงสร้างอาคารทั้งหมด ออกแบบเตรียมการแก้ปัญหาต่างๆ ไว้อย่างดี
พื้นชั้นล่างสูงกว่าถนนมาก อยู่ในระดับน้ำท่วมไม่ถึง


 
บันไดทางขึ้นชั้นบน และโครงสร้างทั้งหมดแข็งแรงมั่นคง
ออกแบบไว้สำหรับเป็นโรงพิมพ์ จึงรับน้ำหนักได้มาก


 
พื้นที่ชั้นบน ๔๖๐ ตรม.
เป็นห้องประชุม สำนักงาน และสำนักงานชั่วคราวของสถาบันฯ


 
พื้นที่ชั้นบน มีบันไดขึ้นสู่ดาดฟ้า
เพื่อใช้สอยเนื้อที่ดาดฟ้าให้เกิดประโยชน์ได้มาก


 
ดาดฟ้าอาคาร ใช้ประโยชน์ได้มาก
เช่น แถลงข่าวด้านหนังสือ เสวนาวิชากร และกิจกรรมขนาดย่อม


 
มองจากดาดฟ้าอาคาร
ถัดไปคือป้อมพระสุเมรุ และสวนสันติชัยปราการ


 
โครงการ ศูนย์ประชาคมสิริกิติ์ บางลำพู
เพื่อเฉลิมพระเกียรติในวโรกาส ๗๒ พรรษา สมเด็จพระนางเจ้าฯ
  • เพื่อเทิดทูนพระเกียรติยศ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ
  • เพื่อบันทึกประวัติศาสตร์สำคัญส่วนหนึ่งของระบบหนังสือในชาติ
  • เพื่อจัดระบบหนังสือสาธารณะต้นแบบแก่ประชาคม
  • เพื่อเป็นแนวทางให้ประชาคมมีส่วนร่วมบริหารและดำเนินงาน
  • เพื่อจัดระบบมาตรฐานในการเสริมสร้างอุปนิสัยการอ่านแก่เด็ก เยาวชน และประชาชน
  • เพื่อนำสถานที่ทิ้งร้างของราชการมาใช้ประโยชน์สูงสุด
  • เพื่อเป็นต้นแบบของห้องหนังสือและศูนย์การเรียนรู้ในชุมชนใหญ่

 
องค์ประกอบศูนย์ประชาคมสิริกิติ์ บางลำพู
  • ระบบยืมหนังสือออก ในระยะแรกสำหรับสมาชิกในชุมชน
  • แบบอย่างระบบห้องหนังสืออิเล็กทรอนิกส์สำหรับชุมชน
  • ระบบเครือข่ายส่งเสริมการอ่านชุมชน
  • ศูนย์อบรมวิชาชีพด้านหนังสือ
  • ศูนย์ประสานงานนักเขียน นักวาดภาพประกอบ
  • ศูนย์ระบบหนังสือหมุนเวียนต้นแบบ

 
สรุป
  • ความสำคัญของอาคารและสถานที่นี้ มิอาจพิจารณาด้านสถาปัตยกรรมเพียงถ่ายเดียว แต่ควรพิจารณาให้เห็นคุณค่าอื่นๆ ประกอบด้วย และคุณค่าสำคัญด้านระบบหนังสือ ประวัติศาสตร์โรงเรียนช่างพิมพ์ ร้านจำหน่ายแบบเรียน และโรงพิมพ์ตำราแห่งแรกของประเทศไทย ก็มีความหมายยิ่งในภูมิหลังแห่งหลักเริ่มด้านสติปัญญาของชาติ หลักหนึ่ง ประจวบกับอาคารนี้สร้างขึ้นในปีแห่งพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ก็ยิ่งทรงความหมายอันหาที่สุดมิได้ สำหรับประเทศชาติ และประชาชนไทย
     
  • เพราะนี่คือโครงการเพื่อเป็นที่ระลึกสักการะแด่พระองค์ซึ่งจะอยู่ยงยั่งยืนและงอกงามมิรู้สิ้น ทั้งคุณประโยชน์ทั้งหลายทั้งปวงจะบังเกิดตามมาอย่างใหญ่หลวง โดยเฉพาะด้านสติปัญญาอันจะทบทวี และดำรงสืบไปชั่วกาลนาน
     
  • ด้วยเหตุผลดังกล่าวข้างต้น จึงขอเสนอต่อท่านรองนายกรัฐมนตรี ซึ่งกำกับดูแลคณะกรรมการเกาะรัตนโกสินทร์ โปรดพิจารณาสรุปข้อปัญหาด้านสถานที่ และใคร่หารือ เรื่องดำเนินการโครงการนี้ โดยรัฐบาลเป็นเจ้าภาพร่วมกับประชาชน
     

* โครงการแนวคิด ศูนย์ประชาคมสิริกิติ์ ณ ถนนพระอาทิตย์นี้ คณะทำงานโครงการสถาบันหนังสือแห่งชาติเสนอต่อรัฐบาล ผ่านรองนายกรัฐมนตรี สมัยนั้น

   
   
  กลับไปสารบัญหลัก > กลับไปสารบัญแนวคิดสถาบันหนังสือแห่งชาติ > กลับไปต้นบทความ

< พิมพ์บทความนี้ >