กองทัพมดและแมลงแห่งความดี

 
วีระยศ สำราญสุขทิวาเวทย์
(พิมพ์ครั้งแรก นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ปีที่ ๒๙ ฉบับที่ ๙ เดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๕๕๑)


กล่าวถึง ผีเสื้อและดอกไม้ นักดูหนังในปัจจุบันที่อายุ ๓๐ ปีขึ้นไปคงพอจะนึกหน้าตาของหนังออก แต่หากเป็นนักอ่านอายุตั้งแต่ ๑๓ ปี ชื่อนี้จะต้องผ่านสายตาอย่างแน่นอน เพราะ ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นหนังสืออ่านประกอบการเรียนภาษาไทยของกระทรวงศึกษาธิการที่นักเรียนควรอ่านและต้องอ่าน เพราะนอกจากเรื่องราวที่งดงาม ภาษาที่บรรจงแล้ว บทเรียนและคติสอนใจจากหนังสือยังคงเกาะติดเยาวชนมาจนถึงวัยผู้ใหญ่อย่างไม่คลาย

            ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นผลงานการประพันธ์ของ นิพพานฯ หรือ มกุฏ อรฤดี เขาเล่าเรื่องราวของฮูยัน เด็กชายจากครอบครัวมุสลิมที่ยากจน ที่ต้องออกจากโรงเรียนและประกอบอาชีพขายไอศกรีมเพื่อช่วยพ่อ แต่เส้นทางของการประกอบอาชีพกลับยากลำบากมาก จนเป็นเหตุผลักดันให้เขาต้องกลายเป็นสมาชิกของพวกกองทัพมดหรือโจรเด็กที่คอยลักข้าวของจากรถไฟไปขายในตลาดมืด อย่างไรก็ตาม ฮูยันเป็นเด็กนับถือความดี ต่อมาเขาจึงถอยออกมาจากวงจรอาชญากรรมโดยมีมิมปี เด็กหญิงมุสลิมที่ต้องเป็นแม่ค้าขายของบนรถไฟคอยช่วยเป็นกำลังใจ

            ผีเสื้อและดอกไม้ ด้านหนึ่งอาจจะเป็นวรรณกรรมที่อ่านแล้ว เราอาจจะชื่นชมในความงดงามบนโลกของเด็กย่างเข้าวัยรุ่นในภาคใต้ที่ต้องดิ้นรนเอาตัวรอดแต่ด้านหนึ่ง มันเป็นภาพสะท้อนที่น่าเห็นใจของเด็กในจังหวัดชายแดนภาคใต้

            ผีเสื้อและดอกไม้ พิมพ์ครั้งแรกในปีพุทธศักราช ๒๕๒๑ โดยได้รับรางวัลในการประกวดหนังสือแห่งชาติ ประจำปี ๒๕๒๑ จากนั้นก็ได้รับเลือกให้เป็นหนังสืออ่านนอกเวลาของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา ต่อมามูลนิธิโตโยต้าแห่งประเทศญี่ปุ่นได้เลือกให้เป็นหนังสือแปลในโครงการรู้จักเพื่อนบ้าน และพิมพ์เป็นภาษาญี่ปุ่นครั้งแรกในปีพุทธศักราช ๒๕๒๔

            ปี ๒๕๒๒ ยุทธนา มุกดาสนิท นักเขียนบทประพันธ์เจ้าของผลงาน วังน้ำวน, บัลลังก์เมฆ, เทพธิดาโรงงาน และหลังคาแดง เขาเป็นนักการละครจากงานละครเวทีเรื่องสี่แผ่นดิน (๒๕๑๖) ก่อนอรุณจะรุ่ง (๒๕๑๘) และผู้กำกับภาพยนตร์คลื่นลูกใหม่ในยุค ๒๐ เจ้าของผลงาน ทองปาน (๒๕๑๙) และเทพธิดาบาร์ ๒๑ (๒๕๒๑) เริ่มอ่าน ผีเสื้อและดอกไม้ เขาพบว่าตนเองชอบผลงานเรื่องนี้มาก เพราะมีความดีงามน่าจับใจในเรื่อง เขาคิดว่าเรื่องนี้น่าจะทำเป็นหนังได้ และคิดว่านิพพานฯ ตั้งใจจะให้ตัวหนังสือของเขาสามารถถ่ายทอดเป็นหนังด้วย แต่จากการประเมินคุณค่าของนายทุนพบว่า ผีเสื้อและดอกไม้ ขาดดารานำระดับแม่เหล็ก และเป็นหนังเด็กซึ่งเป็นแนวทางของหนังที่สร้างความหายนะให้แก่ผู้สร้างในยุคนั้นมากมาย เป็นเหตุให้ยุทธนาต้องทำหนังอย่าง ไฟนรกขุมโลกันต์ (๒๕๒๓) เทพธิดาโรงงาน (๒๕๒๕) เงิน เงิน เงิน (๒๕๒๖) ซึ่งประสบความสำเร็จในด้านการเงินมาก จนกระทั่งเขามีโอกาสทำหนังเรื่องยิ่งใหญ่น้ำพุ (๒๕๒๗) หนังทำเงินและกล่องรางวัลมากมาย ทำให้ยุทธนาสามารถหยิบโปรเจ็กต์ ผีเสื้อและดอกไม้ มาสร้างเป็นหนังได้

            ผีเสื้อและดอกไม้ ดัดแปลงเป็นบทภาพยนตร์โดย รัศมี เผ่าเหลืองทอง มีการขัดเกลาบทอยู่ ๕ ครั้ง ก่อนจะถ่ายทำ รายละเอียดของบทมีการตัดทอนและเพิ่มเติมบางส่วนเข้าไปตามหลักการของภาพยนตร์ ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นผลงานการคัดเลือกนักแสดงอันยอดเยี่ยมของยุทธนาและรัศมี บทของฮูยันนั้นแสดงโดยเด็กชายสุริยา เยาวสังข์ และบทของมิมปีแสดงโดย เด็กหญิงวาสนา พลเยี่ยม และยังมีนักแสดงมืออาชีพประกอบด้วย สุเชาว์ พงษ์วิไล รับบทพ่อของฮูยัน ส่วน ดวงใจ หทัยกาญจน์ รับบทคุณครู และนักแสดงดาวรุ่ง โรม อิศรา รับบทนาฆา หัวโจกของกองทัพมดที่ชอบตีลังกาบนหลังคารถไฟอย่างน่าหวาดเสียว ผีเสื้อและดอกไม้ถ่ายทำแถบ ๔ จังหวัดของภาคใต้ ในช่วงเวลา ๒ เดือนกว่า ระหว่างการถ่ายทำ นิพพานฯ ผู้เขียนเรื่อง เดินทางมาให้คำปรึกษาในการถ่ายทำให้แก่ทางทีมงานด้วย

            ผีเสื้อและดอกไม้ เปิดฉายครั้งแรกเมื่อวันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๒๘ ในฉบับภาพยนตร์เรื่องราวของฮูยัน, มิมปี, อาเดล, นาฆา, พ่อ, ครู, โรงเรียน, มัสยิด และกองทัพมด โดยครอบคลุม แต่บทหนังของรัศมีเน้นที่ตัวของฮูยันและพัฒนาการของเขามากกว่าส่วนอื่น และแม้ว่าบทจะเน้นที่ตัวฮูยัน แต่ก็ไม่ย้ำบทบาทและเรื่องราวของเขาจนหนักเกินไป ทำให้การสร้างองค์ประกอบของเรื่องและภาพเกิดความพอดี

            ในเดือนสิงหาคม ๒๕๔๐ นิตยสาร สารคดี จัดทำฉบับ ๑๐๐ ปีภาพยนตร์ในประเทศไทย มีการจัดอันดับ ๑๐ ภาพยนตร์ในดวงใจของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับภาพยนตร์ในวงการต่าง ๆ จำนวน ๕๑ คนโดยเสนอรายชื่อหนังไทย ๑๐๐ เรื่อง ให้คัดเลือกมา ๑๐ เรื่อง ผลปรากฏว่า ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นภาพยนตร์คะแนนอันดับ ๑

            ผีเสื้อและดอกไม้ โดดเด่นบนเวทีรางวัลตุ๊กตาทองพระสุรัสวดีประจำปี ๒๕๒๘ ในฐานะเจ้าของผลงานรางวัล ๗ ตัว ประกอบด้วย ภาพยนตร์ยอดเยี่ยมรางวัลออกแบบและสร้างฉากยอดเยี่ยม (ยุทธนา มุกดาสนิท), ตัดต่อลำดับภาพยอดเยี่ยม (ม.ล.วราภา เกษมศรี), บทภาพยนตร์ดัดแปลงยอดเยี่ยม (นิพพานฯ), บทภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (รัศมี เผ่าเหลืองทอง), ผู้แสดงสมทบชายยอดเยี่ยม (โรม อิศรา), ผู้กำกับการแสดงยอดเยี่ยม (ยุทธนา มุกดาสนิท) และรางวัลภาพยนตร์ยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติที่ฮาวายในปี ๒๕๒๙ อีก ๑ รางวัล

            และยังเป็น ๑๐๐ เรื่องหนังไทยที่ควรดู ของทางมูลนิธิหนังไทยอีกด้วย



   
   
กลับไปสารบัญหลัก > กลับไปสารบัญจากสื่ออื่น > กลับไปต้นบทความ          < พิมพ์บทความนี้ >